Khi hiệu ứng nhà kính bên dưới lớp lông ẩm ướt của Alpaca bị kích hoạt, cơ thể con vật sẽ trở thành bãi chiến trường của hàng tỷ vi khuẩn và bào tử nấm. Đứng trước tình trạng lông rụng thành từng mảng rỉ máu và da sưng tấy, các bác sĩ thú y phải phân định rõ kẻ thù để đưa ra những giải pháp kịp thời.
1. Bệnh thối lông (Fleece Rot)
Sự thật bất ngờ trong y khoa: Bệnh thối lông không phải do nấm, mà là một dạng nhiễm trùng vi khuẩn bề mặt (chủ yếu do khuẩn Pseudomonas aeruginosa hoặc Dermatophilus congolensis trong bệnh Rain Rot). Nước mưa và độ ẩm mắc kẹt khiến cấu trúc da bị ngâm mềm, tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi, tiết ra dịch viêm dính bết và làm hỏng hoàn toàn cấu trúc sợi lông vĩnh viễn.
- Phác đồ cấp cứu đầu tiên và quan trọng nhất không phải là thuốc, mà là việc cạo lông (Shearing). Các lớp lông ướt, bết dính mủ phải được loại bỏ ngay lập tức. Đây là cách duy nhất để phá vỡ “nhà kính ẩm thấp”, phơi bày các vùng da viêm loét ra trước không khí khô ráo và ánh nắng mặt trời – khắc tinh tự nhiên của vi khuẩn.
- Liệu pháp tắm gội y khoa: Không dùng các loại xà phòng thông thường. Bác sĩ thú y thường chỉ định tắm rửa vùng da bệnh bằng các loại dầu gội chứa dung dịch Povidone Iodine hoặc Chlorhexidine. Việc chà xát nhẹ nhàng giúp loại bỏ các lớp vảy sừng và mủ viêm, nơi vi khuẩn đang trú ngụ. Với những vết thương hở, có thể xịt các dung dịch sát trùng chuyên dụng cho gia súc như Blue Lotion hoặc cồn Iodine.
- Bệnh thường tự thuyên giảm khi da được làm khô. Tuy nhiên, nếu viêm da lan rộng hoặc có nguy cơ ruồi nhặng đẻ trứng gây giòi làm tổ, một liệu trình kháng sinh phổ rộng toàn thân và thuốc xịt chống ruồi sẽ được kích hoạt để bảo vệ tính mạng con vật.
2. Nấm da (Dermatophytosis/Ringworm) – Cuộc chiến sinh tử và ác mộng lây chéo (Zoonosis)
Khác với vi khuẩn thối lông, nấm da (gây ra bởi bào tử Microsporum hoặc Trichophyton) là một kẻ thù nguy hiểm và dai dẳng hơn rất nhiều. Chúng ăn mòn chất sừng (keratin) của nang lông, tạo ra những mảng rụng lông hình tròn, bong vảy trắng xóa. Đáng sợ nhất, nấm da là căn bệnh Zoonosis lây lan cực mạnh sang người chăm sóc.
Một con Alpaca nhiễm nấm phải chịu sự can thiệp cả trong lẫn ngoài. Về mặt bôi ngoài, lông quanh khu vực nấm phải được cạo sạch. Con vật sẽ được tắm hoặc nhúng bằng dung dịch Lime Sulfur (Lưu huỳnh vôi), Enilconazole, hoặc kết hợp 2% Miconazole / 2% Chlorhexidine với tần suất 2 lần/tuần để tiêu diệt tận gốc bào tử nấm bám trên biểu bì. Về mặt uống trong (Systemic), thuốc kháng nấm như Itraconazole hoặc Terbinafine sẽ được trộn vào thức ăn hàng ngày trong nhiều tuần liên tiếp.
Chữa khỏi cho con vật là vô nghĩa nếu chuồng trại vẫn chứa đầy bào tử nấm (có thể sống sót vài tháng đến cả năm). Một phác đồ dập dịch nấm bắt buộc phải có bước khử trùng môi trường nghiêm ngặt:
- Debulk: Hút bụi toàn bộ ngóc ngách chuồng trại, vứt bỏ toàn bộ rơm rạ, cỏ lót cũ, chổi quét và đồ dùng không thể giặt rửa.
- Disinfect (Khử trùng hóa học): Rửa sạch bề mặt bằng xà phòng để đánh bay chất hữu cơ, sau đó phun đẫm các chất tẩy rửa mạnh như dung dịch Hydrogen Peroxide tăng cường (Accel), hoặc Thuốc tẩy (Bleach) pha loãng tỷ lệ 1:32.
- Nhân viên y tế và Zookeeper tuyệt đối phải đeo găng tay, mặc đồ bảo hộ dùng một lần khi bôi thuốc. Bào tử nấm rất thích làm tổ trên tóc và tay người, vì vậy việc tắm rửa sát khuẩn cá nhân sau khi tiếp xúc là quy định sống còn!
Bài viết trích từ Veterinary Techniques in Llamas and Alpacas
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!