Tạo hóa đã thiết kế loài ngựa như một cỗ máy sinh tồn hoàn hảo của động vật con mồi. Khác với con người hay các loài thú săn mồi có đôi mắt hướng thẳng về phía trước, mắt của ngựa được đặt ở hai bên vát của hộp sọ . Vị trí đắc địa này cung cấp cho chúng một tầm nhìn toàn cảnh cực kỳ ấn tượng lên tới ba trăm năm mươi độ.
Phần lớn góc nhìn này là thị giác đơn cực. Điều này có nghĩa là mỗi mắt của ngựa sẽ thu nhận một hình ảnh hoàn toàn độc lập với nhau. Trong khi đang cúi đầu gặm cỏ, một mắt của ngựa có thể quét các mối đe dọa từ phía bên trái, trong khi mắt kia đang giám sát phía bên phải. Tuy nhiên, để đánh giá khoảng cách và chiều sâu chính xác, ngựa phải sử dụng phần thị giác song cực có góc hẹp khoảng sáu mươi lăm độ nằm ngay phía trước mũi . Để kích hoạt được vùng nhìn này, ngựa bắt buộc phải ngẩng cao đầu lên và hướng cả hai mắt về cùng một mục tiêu.
Cái giá phải trả cho một tầm nhìn bao quát như vậy là sự xuất hiện của những điểm mù chí mạng. Ngựa có hai điểm mù lớn nhất mà bất kỳ người nuôi nào cũng phải thuộc lòng. Điểm mù thứ nhất nằm khuất ngay phía sau đuôi với chiều rộng bằng đúng cơ thể của chúng. Điểm mù thứ hai nằm ngay chính diện khu vực mũi và kéo dài ra phía trước khoảng hơn một mét tạo thành một không gian tàng hình.
Sự tồn tại của điểm mù phía trước mũi tạo ra một nghịch lý vô cùng thú vị trong bộ môn nhảy ngựa. Khi một con ngựa phi nước đại tiến về phía rào chắn, nó sẽ ngẩng cao đầu để dùng thị giác song cực đo lường chiều cao và khoảng cách. Thế nhưng, ngay tại khoảnh khắc cất mình bật nhảy, chướng ngại vật đã hoàn toàn lọt thỏm vào điểm mù trước mũi. Có nghĩa là khi đang bay trên không trung, con ngựa hoàn toàn không nhìn thấy rào chắn mà thực hiện cú nhảy dựa hoàn toàn vào trí nhớ ngắn hạn và sự cảm nhận không gian của vài giây trước đó .
Bên cạnh đó, việc bước đi lặng lẽ vào điểm mù phía sau lưng ngựa là một trong những điều cấm kỵ nhất trong công tác quản lý và chăm sóc. Khi một thứ gì đó đột ngột xuất hiện từ điểm mù này, bản năng sinh tồn sẽ ngay lập tức kích hoạt phản xạ đá hậu tung vó trước khi não bộ con vật kịp nhận diện đó là người chăm sóc hay một kẻ săn mồi đang lao tới.
Một yếu tố quan trọng khác chi phối hành vi của ngựa là màu sắc. Ngựa không nhìn thế giới bằng màu xám đen như những lời đồn đại, nhưng chúng cũng không có được bức tranh rực rỡ như con người. Cấu tạo võng mạc của ngựa chỉ có hai loại tế bào nón, khiến chúng bị mù màu đỏ và xanh lá cây. Trong mắt ngựa, thế giới chủ yếu được dệt nên từ những sắc độ của màu vàng và màu xanh dương. Vì thế, một chiếc rào nhảy màu đỏ đặt trên nền cỏ xanh rì sẽ gần như tiệp màu vào nhau trong mắt ngựa, giải thích tại sao chúng thường dễ vấp ngã hoặc từ chối nhảy những chướng ngại vật có màu sắc này.
Bù lại cho sự thiếu hụt màu sắc, ngựa sở hữu khả năng nhìn xuyên màn đêm xuất sắc. Phía sau võng mạc của chúng được lót một lớp màng phản quang đặc biệt, hoạt động như một tấm gương khuếch đại những tia sáng yếu ớt nhất của môi trường . Cấu trúc này không chỉ tạo ra hiện tượng mắt sáng rực trong đêm mà còn giúp bầy ngựa hoang có thể an tâm di chuyển và kiếm ăn ngay cả trong những điều kiện thiếu sáng trầm trọng.
Hiểu được cách một con ngựa quan sát thế giới chính là chìa khóa để xây dựng sự tin tưởng. Một người huấn luyện giỏi sẽ luôn chủ động tiếp cận ngựa từ phía vai để tránh điểm mù, sử dụng giọng nói để báo hiệu trước khi chạm vào vùng khuất và cho phép con vật tự do điều chỉnh độ cao của chiếc cổ để chúng có thể nhìn rõ nhất mọi vật xung quanh.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!