Trong mắt khách tham quan, ngựa luôn là biểu tượng của sự mạnh mẽ và dẻo dai với những bó cơ cuồn cuộn. Thế nhưng, ẩn sâu bên trong cơ thể tráng kiện ấy lại là một hệ tiêu hóa vô cùng mỏng manh và chứa đựng những khiếm khuyết sinh học đáng sợ. Đối với những người làm nghề chăm sóc ngựa hay các loài thuộc họ ngựa như ngựa vằn trong vườn thú, chứng đau bụng hay còn gọi là Equine Colic luôn là một cụm từ báo động đỏ, có thể cướp đi sinh mạng của con vật chỉ trong vài giờ đồng hồ ngắn ngủi.
Chiếc van một chiều và khả năng nôn mửa bằng không
Điểm yếu chí mạng đầu tiên của loài ngựa nằm ở cấu tạo dạ dày và thực quản. Khác với con người hay loài chó có thể dễ dàng nôn thức ăn ra ngoài khi ăn quá no hoặc bị ngộ độc, ngựa sở hữu một cơ vòng tâm vị cực kỳ khỏe và chỉ hoạt động theo một chiều duy nhất. Cấu trúc giải phẫu này khiến ngựa hoàn toàn không có khả năng nôn mửa hoặc ợ hơi để giải phóng áp lực từ bên trong dạ dày.
Khi một con ngựa ăn quá nhiều thức ăn tinh bột dễ lên men hoặc vô tình ăn phải thức ăn ôi thiu, lượng khí và thức ăn dư thừa sẽ bị kẹt lại hoàn toàn. Nếu áp lực này tiếp tục tăng lên mà không được bác sĩ thú y can thiệp đặt ống thông dạ dày kịp thời, dạ dày của ngựa có thể bị vỡ tung từ bên trong, dẫn đến cái chết vô phương cứu chữa chỉ trong chớp mắt. Đây là một lỗi thiết kế vô cùng khắc nghiệt của quá trình tiến hóa.
Mê cung ruột khổng lồ và thảm họa xoắn ruột
Bên cạnh chiếc dạ dày một chiều, ngựa còn sở hữu một hệ thống ruột sau khổng lồ để lên men chất xơ, với tổng chiều dài ruột có thể lên tới gần ba mươi mét. Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ, toàn bộ khối lượng nội tạng đồ sộ này lại không được cố định chặt chẽ vào khoang bụng mà có thể di động khá tự do.
Khi con vật bị đầy hơi, đau đớn và bắt đầu có phản xạ lăn lộn dữ dội trên mặt đất, các đoạn ruột lỏng lẻo này rất dễ bị cuộn lại, lồng vào nhau hoặc xoắn tít lại. Tình trạng xoắn ruột sẽ ngay lập tức cắt đứt nguồn cung cấp máu đến các mô mạc treo, gây hoại tử đoạn ruột non hoặc ruột già. Trong môi trường chăm sóc chuyên nghiệp, những ca xoắn ruột thường đòi hỏi phải phẫu thuật cấp cứu mở ổ bụng với chi phí khổng lồ và tỷ lệ rủi ro trên bàn mổ cực kỳ cao.
Góc nhìn Insider về nghệ thuật phòng bệnh từ máng cỏ
Vì việc điều trị chứng đau bụng vô cùng gian nan, các Zookeeper tại Zoo Insider luôn tâm niệm nguyên tắc phòng bệnh là trên hết. Mọi quy trình chăm sóc và dinh dưỡng đều phải được thiết kế để nương theo đúng nhịp sinh học tự nhiên của loài vật này. Người chăm sóc phải liên tục quan sát các dấu hiệu lâm sàng dù là nhỏ nhất. Nếu thấy một con ngựa đột nhiên bỏ ăn, liên tục lấy móng guốc cào cào xuống đất, ngoái đầu nhìn về phía sườn bụng của mình hoặc nằm lăn lộn đổ mồ hôi hột, đó là lúc phải phát tín hiệu cấp cứu thú y ngay lập tức.
Về mặt dinh dưỡng, nguyên tắc sống còn là không bao giờ được phép thay đổi khẩu phần ăn một cách đột ngột. Cỏ khô chất lượng cao phải luôn có sẵn xuyên suốt ngày đêm để hệ tiêu hóa được hoạt động liên tục đúng với bản năng gặm cỏ từ từ của chúng. Trong khi đó, thức ăn tinh như cám hay hạt phải được chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Việc chia nhỏ bữa ăn giúp chiếc dạ dày nhỏ bé của ngựa không bị quá tải, đồng thời ngăn chặn sự bùng phát của các vi khuẩn tạo khí sinh ra chứng đầy hơi chết người.
Chăm sóc một con ngựa chưa bao giờ là công việc dành cho những người thiếu kiên nhẫn hay làm việc theo cảm tính. Sự sống của chúng phụ thuộc hoàn toàn vào ánh mắt tinh tường và sự cẩn trọng tuyệt đối của người nuôi trong từng nhúm cỏ khô mỗi sáng.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!