Trong thế giới động vật, ít loài nào có ngoại hình “đánh lừa” như Alpaca. Bộ lông dày, mịn như mây của chúng là tuyệt tác của tạo hóa để chống chọi với cái lạnh âm độ trên đỉnh núi Andes (Nam Mỹ). Nhưng khi được đưa về các vườn thú ở vùng khí hậu nhiệt đới hoặc ôn đới nóng, món quà đó trở thành gánh nặng. Việc cắt lông (Shearing) hàng năm không phải là để làm đẹp hay thu hoạch len bán lấy tiền, mà là một thủ thuật y tế bắt buộc để ngăn chặn Sốc nhiệt (Heat Stress) – kẻ sát nhân thầm lặng của loài này.
1. Chiếc “lò nướng” di động
Sợi lông của Alpaca rỗng ruột, giúp cách nhiệt tốt gấp 5 lần lông cừu bình thường. Điều này tuyệt vời ở nhiệt độ 0°C, nhưng khi nhiệt độ môi trường vượt quá 25°C cùng độ ẩm cao, cơ thể Alpaca mất khả năng thoát nhiệt. Chúng không thể đổ mồ hôi qua da như con người (chúng chỉ đổ mồ hôi một chút ở bụng). Nếu không được cởi bỏ lớp áo này, thân nhiệt của chúng sẽ tăng vọt.
Hậu quả của sốc nhiệt ở Alpaca rất tàn khốc:
* Vô sinh ở con đực: Nhiệt độ cao làm chết tinh trùng vĩnh viễn (Scrotal edema).
* Suy đa tạng: Tim đập nhanh, thở dốc (thở bằng miệng là dấu hiệu nguy kịch), và cuối cùng là trụy tim.
Vì vậy, quy tắc bất di bất dịch tại các vườn thú: “Cắt trước khi nóng”. Chúng tôi thường lên lịch cắt lông vào cuối xuân, trước khi những đợt nắng nóng cao điểm ập tới.
2. Không phải là “Cắt tóc”, đó là một cuộc vật lộn
Đừng hình dung việc này giống như dắt chó đi spa. Alpaca là loài móng guốc có bản năng hoảng sợ cực mạnh. Tiếng tông-đơ rè rè và việc bị giữ chặt khiến chúng hoảng loạn. Một cú đá của Alpaca có thể gây chấn thương phần mềm cho nhân viên, hoặc tệ hơn, sự vùng vẫy có thể khiến chính nó bị gãy chân hoặc trật khớp cổ.
Quy trình chuẩn tại Zoo Insider đòi hỏi một ê-kíp 3-4 người:
* Người giữ đầu (Head restrainer): Quan trọng nhất, giữ cho đầu con vật ổn định để tránh chấn thương cổ và trấn an nó.
* Người cắt (Shearer): Phải là người tay nghề cao, thao tác cực nhanh. Mỗi con chỉ được phép cắt trong vòng 5-7 phút để giảm thiểu thời gian stress.
* Người phụ: Gom lông và giữ chân.
Chúng tôi thường sử dụng Bàn lật (Shearing table) hoặc dây buộc chân chuyên dụng (hobbles) để cố định con vật nằm nghiêng trên đệm mềm. Tư thế này an toàn hơn nhiều so với việc cố gắng cắt đứng.
3. Nghệ thuật “Cắt xấu” có chủ đích
Bạn có bao giờ thấy một con Alpaca mới cắt lông trông… nham nhở và buồn cười không? Đừng vội chê bác thợ cắt tồi. Đó là kỹ thuật!
* Không cạo trọc (Skin tight): Tuyệt đối không được cạo sát da như cạo râu. Da của Alpaca rất nhạy cảm với tia UV. Nếu cạo trọc lóc dưới nắng hè, chúng sẽ bị bỏng nắng (Sunburn) nghiêm trọng. Chúng tôi luôn dùng lưỡi tông-đơ chuyên dụng để để lại một lớp lông ngắn khoảng 1-2cm làm lá chắn bảo vệ da.
* Chừa lông chân và đầu: Thường chúng tôi để lại lông ở đầu và chân (tạo hình như đi ủng) để bảo vệ các vùng da mỏng này khỏi côn trùng cắn, đồng thời giữ lại chút thẩm mỹ đặc trưng của loài.
4. Combo “Bảo dưỡng toàn diện”
Vì việc bắt giữ Alpaca gây stress, nên một công đôi việc, khi con thú đã nằm yên trên bàn cắt, đội ngũ thú y sẽ tranh thủ làm luôn các thủ thuật khó khác:
* Cắt móng (Toenail trimming): Móng chân Alpaca mọc liên tục. Ở vườn thú nền đất mềm, móng không tự mài mòn được nên thường bị cong vẹo, gây đau đớn khi đi lại.
* Mài răng chiến (Fighting teeth): Con đực trưởng thành có những chiếc răng nanh sắc nhọn dùng để đánh nhau. Chúng cần được mài cùn để không gây thương tích cho con khác hoặc nhân viên.
* Tiêm vaccine và tẩy giun: Đây là thời điểm vàng để tiêm chích vì con vật đã được cố định an toàn.
Kết thúc buổi cắt lông, chúng ta sẽ có một con Alpaca trông như cái “que tăm” khẳng khiu, xấu xí hơn nhiều so với vẻ bông xù trước đó. Nhưng nhìn thấy chúng chạy nhảy tung tăng, không còn nằm bẹp thở dốc dưới bóng cây, đó là vẻ đẹp tuyệt vời nhất của phúc lợi động vật.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!