CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA CHIẾC KẸP MŨI (TWITCH) VÀ PHÊ ENDORPHIN Ở NGỰA 

CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA CHIẾC KẸP MŨI (TWITCH) VÀ PHÊ ENDORPHIN Ở NGỰA

1. Hình ảnh “dụng cụ tra tấn” trong mắt người ngoại đạo

Nếu bạn chưa từng làm việc với ngựa, lần đầu tiên nhìn thấy bác sĩ thú y sử dụng Kẹp mũi (Twitch), bạn có thể sẽ hoảng hốt và muốn gọi ngay cho hiệp hội bảo vệ động vật.

Chiếc Twitch truyền thống là một thanh gỗ (cán chổi) có gắn một vòng dây thừng hoặc xích sắt ở đầu. Người ta tròng vòng dây này vào môi trên (phần mõm rất mềm và nhạy cảm) của con ngựa, sau đó xoắn chặt lại. Ngay sau khi bị kẹp, con ngựa đột nhiên đứng im thin thít, mặc cho bác sĩ thú y thoải mái tiêm chích hay khâu vết thương.

Từ bao đời nay, các tay nài ngựa truyền tai nhau lời giải thích mang đậm tính giang hồ: “Nó kẹp đau đến mức con ngựa bị phân tâm, phải tập trung vào cái mũi đau nên quên mất cái kim tiêm ở mông!”.

2. Cú lừa cảm giác và trạm bơm Endorphin tự nhiên

Nhưng Tiến sĩ Sue McDonnell và các nhà khoa học thần kinh đã chứng minh điều ngược lại: Chiếc Kẹp mũi không hoạt động dựa trên sự phân tâm do đau đớn, mà nó hoạt động như một mũi tiêm ma túy y tế (Morphine) tự nhiên.

Môi trên của ngựa tập trung một mạng lưới dây thần kinh khổng lồ (tương tự như vùng huyệt đạo trong châm cứu). Khi chiếc Twitch được xoắn lại với một áp lực vừa đủ, áp lực này truyền tín hiệu thẳng lên hệ thần kinh trung ương. Chỉ trong vòng 3 đến 5 phút, não bộ ngựa phản ứng lại bằng cách giải phóng một lượng lớn Beta-endorphin vào máu.

Endorphin chính là chất giảm đau tự nhiên của cơ thể. Nó làm chậm nhịp tim, giảm huyết áp và chặn đứng các tín hiệu đau đớn từ bên ngoài. Thay vì hoảng loạn vì bị kẹp mõm, con ngựa thực chất đang chìm vào một trạng thái an thần sâu sắc.

3. Biểu hiện của một con ngựa đang phê Endorphin

Làm sao bác sĩ thú y biết chiếc Twitch đã phát huy tác dụng? Họ không nhìn vào mũi, họ nhìn vào ánh mắt và tư thế của con vật.

Một con ngựa khi đã phê endorphin sẽ có những biểu hiện vô cùng buồn cười nhưng cực kỳ an toàn:

Đầu ngoẹo hẳn xuống đất.

Mắt nhắm hờ, ánh mắt đờ đẫn (glazed eyes).

Đôi tai rủ rượi sang hai bên.

Và đặc biệt nhất: Môi dưới trễ hẳn xuống, lủng lẳng một cách vô thức.

Trong trạng thái này, chúng ta có thể thực hiện những thủ thuật y tế gây đau nhẹ (như khâu vết thương nông, nhổ răng, tiêm thuốc, siêu âm) mà con ngựa vẫn thấy hoàn toàn thoải mái và bình thản.

4. Con dao hai lưỡi và thời điểm vàng” (10-15 phút)

Khoa học đã giải oan cho chiếc Twitch, biến nó thành một công cụ nhân đạo và xuất sắc. Tuy nhiên, cuốn sách cũng chỉ ra một giới hạn chết người mà không phải ai cũng biết: Lượng Endorphin chỉ đạt đỉnh và duy trì được trong khoảng 10 đến 15 phút.

Nếu thủ thuật y tế kéo dài quá 15 phút và bạn vẫn tiếp tục kẹp mũi con ngựa, lượng Endorphin trong não sẽ cạn kiệt, hệ thần kinh sẽ tỉnh lại. Lúc này, áp lực từ chiếc xích sắt trên mũi không còn bị tê liệt nữa, nó trở thành một cơn đau rát thực sự. Con ngựa đang từ trạng thái lờ đờ sẽ bất ngờ bùng nổ , quật ngã bác sĩ thú y và hoảng loạn tột độ.

Do đó, nguyên tắc sống còn khi sử dụng Twitch là: Chỉ dùng cho các thủ thuật cực nhanh. Nếu quá thời gian, phải tháo kẹp ra, xoa bóp mõm ngựa, cho nó nghỉ ngơi hoặc chuyển sang tiêm thuốc an thần tĩnh mạch.

Tự nhiên luôn có những cơ chế bù trừ tuyệt vời. Bằng cách hiểu đúng về khoa học thần kinh, chúng ta đã biến một công cụ tưởng chừng như tàn nhẫn trở thành một biện pháp bảo vệ sự an toàn và giảm căng thẳng cho chính con vật.