Bệnh nhi tiếở theo của chúng ta là một cô thỏ cái 6 tháng tuổi, vừa được chủ nhân nhận nuôi từ một trạm cứu hộ cách đây vài tuần và hoàn toàn chưa được tiêm phòng bất kỳ loại vắc-xin nào. Cô thỏ được đưa đến phòng khám trong tình trạng xuất hiện nhiều lớp vảy cứng quanh mũi, mắt và có dịch tiết chảy ra. Trên bàn khám, dù con vật vẫn tỏ ra khá khỏe mạnh, nhưng các triệu chứng lâm sàng lại vẽ nên một bức tranh khá tồi tệ. Quanh mắt thỏ bị rụng lông và đóng vảy kèm theo dịch tiết thanh dịch, dù không có dấu hiệu viêm kết mạc. Tồi tệ hơn, vùng mũi bị bao phủ bởi vô số vảy sừng và dịch mủ, tắc nghẽn một phần lỗ mũi khiến cô thỏ phải thở một cách khó nhọc. Khi kiểm tra kỹ hơn, bác sĩ còn phát hiện những lớp vảy tương tự xuất hiện xung quanh khu vực hậu môn.
Đứng trước các triệu chứng này, nhóm chẩn đoán đã đưa ra một số nghi phạm chính: bệnh lý đường hô hấp gây trầy xước da, bệnh u nhầy (Myxomatosis) thể ngoài da, hoặc các bệnh nhiễm trùng như viêm da mủ vi khuẩn và bệnh giang mai thỏ (Treponemiasis). Do những hạn chế về chi phí từ phía chủ nuôi và việc các tổn thương ở vùng hậu môn ít có khả năng liên quan đến bệnh lý hô hấp, việc chụp X-quang sọ não đã bị bãi bỏ. Thay vào đó, các bác sĩ tập trung vào xét nghiệm tế bào học, nuôi cấy vi khuẩn và sinh thiết da.
Tuy nhiên, phòng thí nghiệm lại mang đến những kết quả đầy trớ trêu. Mẫu phết tế bào cho thấy sự hiện diện của bạch cầu dị nhân (heterophils) và vi khuẩn hỗn hợp, nhưng mẫu phết nuôi cấy lại hoàn toàn không mọc lên bất kỳ vi khuẩn nào. Nguyên nhân có thể do việc chỉ yêu cầu nuôi cấy hiếu khí, hoặc do các yếu tố ức chế trong mẫu bệnh phẩm đã ngăn cản vi khuẩn phát triển. Ngay cả kết quả sinh thiết da cũng chỉ xác nhận tình trạng nhiễm trùng vi khuẩn từ nông đến sâu cùng phản ứng của bạch cầu dị nhân, và các phương pháp nhuộm bạc đặc biệt hoàn toàn không phát hiện ra dấu vết của vi khuẩn Treponema cuniculi.
Dựa trên kết quả sinh thiết, cô thỏ được chỉ định điều trị bằng kháng sinh enrofloxacin đường uống. Thế nhưng, bi kịch đã xảy ra: sau bảy ngày dùng thuốc, các tổn thương không những không thuyên giảm mà còn trở nên tồi tệ hơn. Sự thất bại này có thể do tổn thương nguyên phát đã bị che lấp bởi lớp nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát, vi khuẩn kháng lại nhóm thuốc fluoroquinolone, hoặc kháng sinh không thể thâm nhập đủ sâu vào các lớp tổn thương.
Đứng trước ngõ cụt, bác sĩ thú y đã quyết định tin vào trực giác lâm sàng của mình. Dựa trên bệnh sử và các triệu chứng đặc trưng, một chẩn đoán giả định về bệnh giang mai thỏ (treponemiasis) được đưa ra, bất chấp việc các xét nghiệm trước đó đều âm tính. Đây là một hiện tượng không hề hiếm gặp, bởi vi khuẩn gây bệnh rất khó bị phát hiện qua sinh thiết hay tế bào học, đặc biệt là khi có sự hiện diện của viêm da mủ vi khuẩn đóng vai trò che đậy.
Một phác đồ điều trị thử nghiệm lập tức được triển khai. Thỏ được chuyển sang chế độ ăn hoàn toàn bằng cỏ và cỏ khô nhằm bảo vệ độ pH của đường ruột, giảm thiểu nguy cơ rối loạn hệ vi sinh khi sử dụng kháng sinh nhóm penicillin. Sau đó, thỏ được tiêm amoxicillin tác dụng kéo dài mỗi tuần một lần trong ba tuần liên tiếp. Kết quả diễn ra như một phép màu: chỉ sau một tuần, các tổn thương đã thuyên giảm 75%, và biến mất hoàn toàn ở mũi tiêm cuối cùng. Sự phục hồi ngoạn mục này chính là lời khẳng định đanh thép nhất cho chẩn đoán bệnh giang mai thỏ.
Ca bệnh này là một lời nhắc nhở sâu sắc trong giới thú y ngoại lai: các xét nghiệm chẩn đoán luôn có sai số và đôi khi, sự nhạy bén lâm sàng cùng những phác đồ điều trị thử nghiệm mới là chiếc chìa khóa thực sự để giải quyết bệnh lý.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!