Trong chăn nuôi ngựa, một trong những cơn ác mộng kinh hoàng nhất đối với bất kỳ bác sĩ thú y nào là hội chứng Từ chối con (Foal Rejection). Hiện tượng này thường xảy ra ở những con ngựa cái sinh con lứa đầu (Maiden mares).
Thay vì quay lại âu yếm sinh linh bé bỏng vừa lọt lòng, ngựa mẹ lại bộc lộ sự hoảng loạn tột độ. Tiến sĩ McDonnell chia sự chối bỏ này thành 3 cấp độ:
• Tránh né: Ngựa mẹ không cho con bú, cứ mỗi lần ngựa con mon men lại gần bầu vú, nó lại bỏ đi chỗ khác.
• Sợ hãi: Ngựa mẹ coi ngựa con như một “con quái vật ngoài hành tinh” vừa rớt xuống chuồng của mình và co rúm người lẩn trốn.
• Tấn công dã man (Savage): Đây là viễn cảnh tồi tệ nhất. Ngựa mẹ chủ động lao vào cắn, xé và tung những cú đá chí mạng nhằm giết chết chính đứa con của mình.
Nguyên nhân của bi kịch này đến từ đâu? Có thể do cơn đau đớn khi sinh nở làm nhiễu loạn hệ thần kinh, do sự mất cân bằng hormone (thiếu hụt Oxytocin), hoặc phổ biến nhất là do con người đã can thiệp quá thô bạo vào những giờ phút thiêng liêng đầu tiên (như đã phân tích ở bài trước), khiến ngựa mẹ không thể nhận diện được mùi hương của con mình.
Khi ngựa mẹ chối bỏ con hoặc không may qua đời, bản năng của con người là mang chú ngựa non mồ côi đó về nhà, nâng niu, ôm ấp và cho bú bình (Bottle-feeding/Hand-rearing).
Nhưng Tiến sĩ McDonnell cảnh báo: Đó là con đường ngắn nhất để tạo ra một con quái vật. Việc con người làm mẹ thay ngựa sẽ dẫn đến thảm họa nhân hóa (như chúng ta đã bàn ở các bài trước). Một chú ngựa non được con người bế ẵm sẽ không bao giờ học được các quy tắc xã hội, không biết đọc ngôn ngữ cơ thể, và hoàn toàn không có khái niệm về không gian cá nhân (personal space) của loài ngựa.
Khi còn bé, việc nó cắn nhẹ vào áo bạn hay chồm lên người bạn đòi sữa trông có vẻ rất đáng yêu. Nhưng 3 năm sau, nó sẽ trở thành một cỗ máy nặng 500kg. Và khi cỗ máy đó cư xử nũng nịu bằng cách húc đầu gối hoặc tung móng guốc vào ngực bạn đòi ăn, nó sẽ trở thành một mối đe dọa chết người.
Để cứu lấy phần đời còn lại của một chú ngựa mồ côi, khoa học hành vi đưa ra một giải pháp tuyệt đối: Phải trả nó về với thế giới của loài ngựa càng sớm càng tốt!
• Ngựa vú em (Nurse Mares): Các trang trại lớn luôn duy trì một danh sách những con ngựa cái dồi dào sữa, có bản tính hiền lành và bản năng làm mẹ mãnh liệt để làm vú em. Dưới sự theo dõi của bác sĩ, người ta sẽ cẩn thận ghép ngựa mồ côi với ngựa vú em để nó được bú dòng sữa tự nhiên và cảm nhận hơi ấm đồng loại.
• Nhà trẻ hoang dã: Nếu không có ngựa vú em (phải cho bú sữa công thức từ xô có núm vú nhân tạo), ngựa non bắt buộc phải được đưa vào các nhà trẻ. Đây là một khu chăn thả gom những chú ngựa non lại với nhau. Và nhân vật quan trọng nhất trong nhà trẻ này là một vị Thầy giáo mầm non.
Người ta sẽ thả vào bầy ngựa non một con ngựa trưởng thành (thường là một chú ngựa thiến – gelding – điềm đạm nhưng cực kỳ nghiêm khắc). Vị thầy giáo này không cho sữa, nhưng nó mang đến thứ mà đám trẻ cần nhất: Kỷ luật bầy đàn. Nó sẽ dạy đám ngựa non cách giao tiếp bằng cách cúp tai răn đe khi có đứa lấn lướt, hoặc tung một cú đá nhẹ cảnh cáo nếu ngựa non dám cắn bậy. Chính nhờ sự giáo dục cứng rắn mang đậm bản năng sinh tồn này, những chú ngựa mồ côi mới học được cách trở thành một con ngựa thực thụ và có thể hòa nhập vào xã hội hoang dã khi lớn lên.
Tình yêu vĩ đại nhất mà con người có thể dành cho động vật mồ côi không phải là cố gắng biến chúng thành con người, mà là tạo mọi cơ hội để chúng được giữ trọn vẹn hình hài và tâm hồn của giống loài mình.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!