Hãy thử tưởng tượng: Bạn sẽ làm thế nào để đưa một con tê giác nặng hai tấn từ Nam Phi về Việt Nam, hay chuyển một chú hươu cao cổ cao 5 mét đi qua những cây cầu vượt chằng chịt dây điện trên đường cao tốc? Việc vận chuyển động vật hoang dã (Animal Transport) không chỉ là một bài toán về cước phí, đó là một chiến dịch hậu cần khổng lồ có sự tham gia của bác sĩ thú y, kỹ sư cơ khí, chuyên gia hành vi và đôi khi là cả… cảnh sát giao thông.
1. Crate Training: Chiếc lồng không phải là nhà tù
Sai lầm lớn nhất mà mọi người thường nghĩ về việc chuyển thú là: Cứ bắn thuốc mê, nhét nó vào lồng rồi khi nào tỉnh dậy thì nó đã ở một đất nước khác. Thực tế, quy tắc sống còn trong vận chuyển động vật là tuyệt đối hạn chế gây mê toàn thân trong suốt chuyến đi. Một con vật bị tiêm thuốc mê sẽ mất hoàn toàn khả năng tự cân bằng. Nếu máy bay đi qua vùng nhiễu động hoặc xe tải phanh gấp, khối cơ thể hàng trăm kilogram bủn rủn đó sẽ va đập vô thức vào thành lồng, gây gãy xương, dập tạng hoặc ngạt thở do chèn ép đường thở.
Vì thú phải hoàn toàn tỉnh táo trong suốt hành trình, chúng ta phải áp dụng kỹ thuật Crate Training (Huấn luyện làm quen lồng). Nhiều tháng trước ngày khởi hành, chiếc lồng vận chuyển khổng lồ đã được đặt sẵn vào chuồng. Các Zookeeper sẽ dùng thức ăn để dụ con vật bước vào lồng mỗi ngày. Ban đầu chỉ là bước qua, sau đó là đứng ăn trong lồng, rồi tiến tới đóng cửa lồng vài phút. Mục đích là để não bộ con vật hiểu rằng: Chiếc lồng này là vùng an toàn, không có gì phải sợ hãi.
2. Lồng vận chuyển là gì?
Lồng vận chuyển động vật (Transport Crate) không phải là những chiếc lồng sắt có sẵn ngoài chợ. Hầu hết chúng đều được đóng thủ công theo số đo chính xác của từng cá thể và tuân thủ nghiêm ngặt cẩm nang của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA).
Một chiếc lồng chuẩn phải giải quyết được một nghịch lý: Nó không được quá chật, nhưng tuyệt đối không được quá rộng. Nếu lồng quá rộng, con vật có thể cố gắng xoay người lại và bị mắc kẹt, hoặc lấy đà húc vỡ cửa lồng. Đối với hươu cao cổ, chiếc lồng đôi khi phải được thiết kế dạng mái vòm có thể hạ thấp xuống bằng hệ thống thủy lực mỗi khi xe tải chui qua gầm cầu. Đối với tê giác, lồng phải được lót bằng những tấm đệm cao su siêu dày để hấp thụ chấn động, và có các khe hở được tính toán tỉ mỉ sao cho Zookeeper có thể luồn tay vào cho ăn mà không bị sừng tê giác húc trúng.
3. Nghệ thuật cô lập giác quan (Sensory Deprivation)
Khi con vật đã nằm gọn trong lồng và được đưa ra sân bay, kẻ thù lớn nhất lúc này là sự hoảng loạn do âm thanh và ánh sáng rực rỡ của động cơ, xe cẩu.
Để giữ cho con thú bình tĩnh mà không cần dùng thuốc, các chuyên gia vận chuyển sử dụng chiến thuật “cô lập giác quan”. Chiếc lồng sẽ được che kín bằng những tấm bạt tối màu, chỉ chừa lại các lỗ thông gió. Trong thế giới tự nhiên, bóng tối và không gian hẹp là tín hiệu của một cái hang an toàn. Khi không nhìn thấy những gì hỗn loạn đang diễn ra bên ngoài, nhịp tim của con vật sẽ tự động hạ xuống và chúng thường chọn cách nằm ngủ một cách êm ái trong khoang hàng hóa lạnh của máy bay.
4. Trạm cuối: Căn phòng cách ly (Quarantine)
Khi chuyến bay hạ cánh, chiến dịch vẫn chưa kết thúc. Con vật không bao giờ được thả ngay ra khu trưng bày. Chúng bắt buộc phải trải qua thời gian cách ly kiểm dịch (Quarantine) kéo dài từ 30 đến 45 ngày trong một khu vực kín.
Giai đoạn này phục vụ hai mục đích sống còn: Thứ nhất, đảm bảo con vật không mang theo bất kỳ mầm bệnh hoặc ký sinh trùng ngoại lai nào lây cho bầy thú bản địa. Thứ hai, đây là trạm đệm tâm lý để con vật quen dần với mùi nước, khí hậu, tiếng ồn và cả giọng nói của những Zookeeper mới trước khi chính thức ra mắt công chúng.
Vận chuyển một loài thú lớn băng qua nửa vòng trái đất là một bản giao hưởng của sự tính toán tỉ mỉ, nơi một sai lầm nhỏ bằng vết nứt trên miếng gỗ cũng có thể đánh đổi bằng sinh mạng của những sinh vật quý giá nhất hành tinh.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!