Trong ngành công nghiệp vườn thú, Code Red là mã an ninh cao nhất, được kích hoạt khi một loài động vật thuộc Nhóm 1 (những loài có khả năng gây sát thương đe dọa tính mạng con người như thú họ mèo lớn, gấu, linh trưởng lớn, voi hay tê giác) thoát ra khỏi khu vực chuồng nuôi cách ly. Trái ngược hoàn toàn với những pha rượt đuổi nghẹt thở trong phim ảnh Hollywood, quy trình xử lý Code Red ngoài đời thực là một bản thiết kế của sự lạnh lùng, kỷ luật thép và những quyết định tàn khốc.
Nguyên tắc số một: Tuyệt đối không làm anh hùng
Bản năng của một người chăm sóc khi thấy con vật mình yêu thương sổng chuồng thường là chạy đến dỗ dành, gọi tên hoặc cố gắng lùa chúng quay trở lại. Trong một tình huống Code Red, đó là một hành động tự sát. Những động vật hoang dã khi bước ra khỏi ranh giới quen thuộc thường rơi vào trạng thái hoảng loạn tột độ (Fight or Flight). Lúc này, chúng không còn nhận ra người chăm sóc quen thuộc mà chỉ thấy những mối đe dọa xung quanh.
Do đó, nguyên tắc sống còn đầu tiên mà mọi Zookeeper được huấn luyện là: Cứu lấy mạng người trước tiên. Ngay khi phát hiện thú sổng chuồng, Zookeeper phải lập tức lùa toàn bộ khách tham quan gần đó vào không gian kín và kiên cố nhất có thể (nhà vệ sinh, phòng kho, khu vực nhà hàng), khóa chặt cửa và tuyệt đối không bước ra ngoài cho đến khi có lệnh giải trừ.
Giao tiếp qua bộ đàm
Trong 60 giây đầu tiên, thông tin là vũ khí mạnh nhất. Zookeeper phát hiện sự cố phải ngay lập tức dùng bộ đàm để kích hoạt hệ thống báo động toàn vườn thú. Một thông báo Code Red chuẩn mực không có chỗ cho sự lắp bắp hay hoảng loạn, nó phải tuân thủ công thức 3W lạnh lùng: What (Con gì sổng), Where (Đang ở đâu) và Which direction (Đang di chuyển về hướng nào). Ví dụ: “Code Red, Code Red. Một hổ Bengal trưởng thành thoát khỏi chuồng số 3. Hiện đang ở ngã tư khu Châu Á, di chuyển về hướng cổng chính.”
Ngay khi thông điệp này được phát đi, toàn bộ cổng vườn thú sẽ tự động đóng sập. Đội ngũ y tế và đội phản ứng vũ trang (Shooter team) sẽ lập tức lên xe chuyên dụng lao đến hiện trường. Mọi kênh bộ đàm khác phải giữ im lặng tuyệt đối để nhường sóng cho trung tâm chỉ huy điều phối.
Vũ khí bất ngờ từ những chiếc bình chữa cháy
Trong lúc chờ đợi đội phản ứng nhanh tiếp cận, nếu Zookeeper xui xẻo đối mặt trực tiếp với thú dữ ở khoảng cách gần, vũ khí lợi hại nhất của họ không phải là gậy gộc, mà là bình chữa cháy CO2. Việc xịt một luồng khí CO2 lạnh buốt, phát ra tiếng rít xé tai và tạo thành một đám mây trắng mù mịt là cách hiệu quả nhất để làm con vật giật mình, mất phương hướng và chùn bước. Khoảnh khắc đánh lạc hướng đó sẽ tạo ra vài giây vàng ngọc để người chăm sóc kịp thời rút lui vào khu vực an toàn.
Sự thật trần trụi về những mũi kim gây mê
Có một sự hiểu lầm rất lớn từ công chúng rằng khi thú sổng chuồng, các bác sĩ thú y chỉ cần bắn một mũi phi tiêu gây mê là con vật sẽ lăn ra ngủ ngay lập tức. Sự thật y khoa tàn khốc hơn thế rất nhiều. Từ lúc mũi tiêu cắm vào cơ thể, thuốc gây mê cần từ mười đến mười lăm phút để ngấm hoàn toàn qua hệ tuần hoàn lên não. Trong mười lăm phút đó, một con thú bị dồn ép và đau đớn vì mũi tiêm có thể trở thành cỗ máy giết người vô cùng đáng sợ.
Chính vì giới hạn sinh lý này, quy trình Code Red luôn đi kèm một quyết định bi thảm. Nếu con vật đang tiến quá gần đến khu vực có du khách ẩn nấp hoặc trực tiếp đe dọa mạng sống của bất kỳ ai, đội phản ứng vũ trang bắt buộc phải sử dụng đạn thật để hạ gục con vật ngay lập tức. Đây là cơn ác mộng tồi tệ nhất của mọi giám đốc vườn thú và bác sĩ thú y, nhưng là cái giá bắt buộc phải trả để bảo vệ an toàn sinh mạng con người.
Một cuộc diễn tập Code Red luôn kết thúc trong những giọt mồ hôi lạnh của các Zookeeper. Họ luyện tập hàng trăm lần mỗi năm cho một ngày mà họ cầu nguyện sẽ không bao giờ xảy đến. Phía sau những ổ khóa chuồng được chốt kỹ hai lần mỗi ngày là ý thức sâu sắc về ranh giới mỏng manh giữa sự sống và cái chết.
Zoo Insider là nơi hé lộ những câu chuyện hậu trường thú vị – nơi con người và muôn thú làm việc cùng nhau mỗi ngày. Vì bài viết đúc kết từ nhiều nguồn tài liệu và trải nghiệm cá nhân, mình rất mong nhận được bình luận góp ý và chia sẻ từ bạn để góc nhìn được đa chiều và trọn vẹn hơn. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn: Zoo Insider nhé!